Ve 12 Eylül 1980 darbecilerine yönelik soru?turma resmen açyldy. Ankara Özel Yetkili Cumhuriyet Ba?savcyvekilli?i, YHD´nin suç duyurusu üzerine dönemin Genelkurmay Ba?kany Kenan Evren, Deniz Kuvvetleri Komutany Nejat Tümer ve Hava Kuvvetleri Komutany Tahsin ?ahinkaya´nyn yargylanmasy için ´2010/605´ hazyrlyk numarasyyla resmen soru?turma ba?latty. Bu soru?turma 12 Eylül´le ilgili aslynda ikinci resmi soru?turma. Ylk soru?turma 2000 Mart ayynda Savcy Sacit Kayasu tarafyndan açylmy?ty. Ancak Kayasu, HSYK ve di?er yargy organlary tarafyndan adeta linç edildi ve meslekten atyldy. Soru?turmasy da sonuçsuz byrakyldy. Bugün durum daha farkly. Anayasa de?i?iklik paketi için yapylan referandumda sandyktan ´Evet´ çykmasynyn ardyndan darbecilerin yargylanmasynyn önü açyldy, Cumhuriyet savcylyklaryna Kenan Evren ve arkada?laryyla ilgili çok sayyda suç duyurusu yapyldy. O günleri ya?ayan vatanda?lardan bazylary hergün onlarca gencin birbirini vurdu?unu, darbecilerin de ba?ka çare kalmady?y için devreye girdi?ini ve ülkeyi kurtardy?yny sanyyor. Oysa perde gerisindeki olaylar çok farkly. Ybret olsun diye bir sa?dan bir soldan adam asyldy?yny, birçok insanyn hapishanelerde vah?i i?kencelerle öldürüldü?ünü ve hesabynyn dahi sorulamady?yny bu vatanda?lar bilmiyor. Ö?leden önce sa?cyyy vuran silahyn nasyl oluyor da ö?leden sonra solcuyu vurdu?unu, kahvehaneleri kimlerin tarayarak gençleri birbirine ky?kyrtty?yny, terörün bu ?ekilde nasyl olgunla?tyrylarak 12 Eylül 1980´de müdahale edildi?ini, anar?inin 13 Eylül 1980 günü nasyl birden kesildi?ini de bilmiyor. 12 Eylül 2010 referandum sandy?yndan çykan ´Evet´ sonucu, i?te tüm bunlaryn ortaya çykabilmesi için mahkemelerin 12 Eylül darbecilerini yargylama yetkisini mümkün kylmy? oldu. Savcyly?yn ba?latty?y soru?turmanyn davaya dönü?üp dönü?meyece?i, takipsizlik karary çykyp çykmayaca?y merak ediliyor.
![]() ![]() ![]() |
FLA?!!! 12 Eylül´e soru?turma açyldy.. Dosya no: 2010/605
Ve 12 Eylül 1980 darbecilerine yönelik soru?turma resmen açyldy. Ankara Özel Yetkili Cumhuriyet Ba?savcyvekilli?i, YHD´nin suç duyurusu üzerine dönemin Genelkurmay Ba?kany Kenan Evren, Deniz Kuvvetleri Komutany Nejat Tümer ve Hava Kuvvetleri Komutany Tahsin ?ahinkaya´nyn yargylanmasy için ´2010/605´ hazyrlyk numarasyyla resmen soru?turma ba?latty. Bu soru?turma 12 Eylül´le ilgili aslynda ikinci resmi soru?turma. Ylk soru?turma 2000 Mart ayynda Savcy Sacit Kayasu tarafyndan açylmy?ty. Ancak Kayasu, HSYK ve di?er yargy organlary tarafyndan adeta linç edildi ve meslekten atyldy. Soru?turmasy da sonuçsuz byrakyldy. Bugün durum daha farkly. Anayasa de?i?iklik paketi için yapylan referandumda sandyktan ´Evet´ çykmasynyn ardyndan darbecilerin yargylanmasynyn önü açyldy, Cumhuriyet savcylyklaryna Kenan Evren ve arkada?laryyla ilgili çok sayyda suç duyurusu yapyldy. O günleri ya?ayan vatanda?lardan bazylary hergün onlarca gencin birbirini vurdu?unu, darbecilerin de ba?ka çare kalmady?y için devreye girdi?ini ve ülkeyi kurtardy?yny sanyyor. Oysa perde gerisindeki olaylar çok farkly. Ybret olsun diye bir sa?dan bir soldan adam asyldy?yny, birçok insanyn hapishanelerde vah?i i?kencelerle öldürüldü?ünü ve hesabynyn dahi sorulamady?yny bu vatanda?lar bilmiyor. Ö?leden önce sa?cyyy vuran silahyn nasyl oluyor da ö?leden sonra solcuyu vurdu?unu, kahvehaneleri kimlerin tarayarak gençleri birbirine ky?kyrtty?yny, terörün bu ?ekilde nasyl olgunla?tyrylarak 12 Eylül 1980´de müdahale edildi?ini, anar?inin 13 Eylül 1980 günü nasyl birden kesildi?ini de bilmiyor. 12 Eylül 2010 referandum sandy?yndan çykan ´Evet´ sonucu, i?te tüm bunlaryn ortaya çykabilmesi için mahkemelerin 12 Eylül darbecilerini yargylama yetkisini mümkün kylmy? oldu. Savcyly?yn ba?latty?y soru?turmanyn davaya dönü?üp dönü?meyece?i, takipsizlik karary çykyp çykmayaca?y merak ediliyor.
Özel Yetkili Cumhuriyet Ba?savcyvekilli?i, 30 yyl sonra 12 Eylül 1980 darbesine ilk soru?turmayy açty. Ynsan Haklary Derne?i´nin (YHD) 13 Eylül tarihli suç duyurusu üzerine dönemin Genelkurmay Ba?kany Kenan Evren, Deniz Kuvvetleri Komutany Nejat Tümer ve Hava Kuvvetleri Komutany Tahsin ?ahinkaya´nyn yargylanmasy için resmen soru?turma ba?latty. Tarihi soru?turma 2010/605 hazyrlyk numarasy ta?yyor.
Dava açylabilecek
Soru?turma sonunda savcylyk, darbe komutanlary Evren, Tümer ve ?ahinkaya hakkynda dava açabilece?i gibi takipsizlik karary da verebilir. Olasy takipsizlik kararyna YHD, en yakyn özel yetkili mahkeme olan Ystanbul´da itiraz edebilecek. Savcyly?yn verece?i karar örnek niteli?i ta?yyacak. Bu karar zamana?ymy ve sorumsuzluk gibi hukuki tarty?malara da yanyt olacak.
Yfadeye ça?rylacaklar
Soru?turma kapsamynda ifade alma, bilgi ve belge toplama, gözalty ve arama gibi hukuki prosedürler yerine getirilecek. Bu kapsamda Evren ve darbe komutanlarynyn ifadesi de alynacak. Bu çerçevede yargy ilk kez 12 Eylül darbesini soru?turacak.
Suç duyurulary Ankara´ya
12 Eylül´de yapylan referandumda, Anayasa´nyn geçici 15´inci maddesinin kaldyrylmasyyla, Evren´in de aralarynda bulundu?u komutanlaryn ve di?er kamu görevlilerinin yargylanyp yargylanamayaca?y tarty?masy alevlenmi? ve pek çok ilde suç duyurulary yapylmy?ty. Ankara´da, YHD´nin yany syra Yetmez Ama Evet Platformu, Mazlum-Der, 12 Eylül döneminde i?kence gören bazy ülkücüler, BDP´li milletvekilleri de suç duyurularynda bulunmu?lardy. Savcyly?yn, Ankara´da yapylan suç duyurularyny tek bir dosyada birle?tirmesi bekleniyor. Darbe, Ankara´dan yapyldy?y için Türkiye tüm suç duyurularynyn Ankara´ya gönderilebilece?i belirtiliyor.
Resmen soru?turma
12 Eylül darbesini yapan Milli Güvenlik Konseyi üyelerinden Sedat Celasun ve Nurettin Ersin vefat etmi?ti. Konseyin 3 üyesi ise halen hayatta. Konsey Ba?kany Kenan Evren ile üyeler Nejat Tümer ve Tahsin ?ahinkaya, 5 Ekim 2005´te, Konsey Üyesi Nurettin Ersin´in cenaze töreninde bir araya gelmi?ti. Genelkurmay´da düzenlenen törene ili?kin haber 6 Ekim 2005´te Hürriyet´te yayynlanmy?ty. Törene dönemin Cumhurba?kany Ahmet Necdet Sezer, Ba?bakan Tayyip Erdo?an, Milli Savunma Bakany Vecdi Gönül, Genelkurmay eski Ba?kany Necip Torumtay, Genelkurmay Ba?kany Orgeneral Hilmi Özkök, Kara Kuvvetleri Komutany Orgeneral Ya?ar Büyükanyt, Deniz Kuvvetleri Komutany Oramiral Yener Karahano?lu, Hava Kuvvetleri Komutany Orgeneral Faruk Cömert, Jandarma Genel Komutany Orgeneral Fevzi Türkeri ve Milli Ystihbarat Te?kilaty Müste?ary Emre Taner de katylmy?ty.
YHD: Ynsanly?a kar?y suçlar
YHD´nin i?leme konulup, 2010/605 hazyrlyk numaraly dosyaya konulan suç duyurusu özetle ?öyleydi: ?Milli Güvenlik Konseyi ady altynda 12 Eylül 1980´de ülke yönetimine el koyan ve 24 Kasym 1983 yylyna kadar bu statüsünü sürdüren askeri cunta yönetiminin hayatta kalan üyeleri Kenan Evren, Nejat Tümer ve Tahsin ?ahinkaya´nyn i?ledi?i, Nürnberg ?arty ile kabul edilmi? ve tüm devletlerin kendi kanunlarynda yer almasa dahi suçun olu?umu halinde takip etmek zorunda olduklary uluslararasy hukukun buyruk kuraly niteli?ine sahip insanly?a kar?y suçlar ve resen takdir edilecek suçlar nedeniyle haklarynda Ba?savcylyk tarafyndan ceza davasy açylmasy ve haklarynda gerekli önlemlerin alynmasy istemidir.? ( Hürriyet)
12 Eylül´e ilk soru?turma 2000 yylynda açylmy?ty
18 Eylül 2010: Ödemi? Cumhuriyet Savcysy Sacit Kayasu, i?kence edilerek öldürülen bir erke?e ait cesedin Ye?il kod adly Mahmut Yyldyrym´a ait oldu?unu iddia etmi?, soru?turma sürerken Adalet Bakanly?y tarafyndan Adana´ya atanmy?ty. Mesleki hayatynyn sonunu getirecek olan iddianameyi de orada hazyrlady. Adana Cumhuriyet Savcyly?y görevine atanan Kayasu´nun A?ustos 1999´da bir vatanda? olarak Ankara DGM´ye verdi?i dilekçeye yanyt verilmedi. Bunun üzerine 28 Mart 2000 tarihinde, 12 Eylül darbesinin lideri Kenan Evren´in anayasal suç i?ledi?ine dair iddianamesini tanzim etti ve 12 Eylül yöneticilerinin yargylanmasyny istedi. Hakimler Savcylar Yüksek Kurulu (HSYK), Kayasu´nun evine davet etti?i gazetecilere açyklama yapty?y ve iddianame suretlerini da?ytty?y gerekçesiyle 29 Mart 2000 tarihinde yargylanmasyna izin verdi. HSYK, Kayasu´ya 30 Mart 2000 tarihinde kynama cezasy verdi.
Ba?savcylyk 15. madde gerekçesiyle dosyayy rafa kaldyrdy
Bu arada Adana Cumhuriyet Ba?savcyly?y, iddianameyi sadece kynama olarak görerek i?lem yapylmasyna da Anayasanyn Geçici 15. madde uyarynca gerek olmady?yna karar verdi. Yargytay Ceza Daireleri Genel Kurulu´nun 15 Mayys 2001 tarihli kararyny yerine bulan Yargytay 9. Ceza Dairesi de, 11 Aralyk 2002 tarihinde Kayasu´yu görevi kötüye kullanmak ve askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif iddialaryyla hapisten para cezasyna mahkûm etti ve cezalary erteledi. 20 Nisan 2000´da savcylyk görevinden uzakla?tyrylan Kayasu, HSYK kararyyla da 27 ?ubat 2003´te meslekten ihraç edildi. Bugün Kayasu, avukatlyk dahi yapamyyor. 13 Kasym 2008 tarihinde, Avrupa Ynsan Haklary Mahkemesi (AYHM), Sacit Kayasu´nun ifade özgürlü?ünü kysytlady?y için Türkiye´yi 41 bin avro tazminata mahkûm etti. Kayasu´nun, Avrupa Ynsan Haklary Sözle?mesi´nin (AYHS) 13. ve 10. maddelerine aykyry davranyldy?y iddiasyyla yapty?y ba?vuruyu karara ba?layan AYHM, Türkiye´nin hem kendisini giri?im ve kararlaryyla ifade eden bir savcyyy engelledi?ini, hem de mahkemede hakkyny aramasyna engel oldu?una oybirli?iyle karar verdi.
YSK´nyn sonuçlary bildirmesi bekleniyor
12 Eylül darbecilerinin yargylanmasyna yönelik suç duyurulan savcylyk kayytlaryna girdi. Ancak soru?turma için YSK´nyn referanduma ili?kin sonuçlan Resmi Gazete´de yayynlanmasy bekleniyor... Anayasa de?i?ikli?inin referandumda yüzde 58 evet oyuyla kabul edilmesinin ardyndan, 12 Eylül darbesini yapanlaryn k yargylanyp yargylanmayaca?y tarty?malary 1 yeniden ba?lady. Referandum, darbeyi yapan A Milli Güvenlik Konseyi üyelerine yargy korumasy getiren geçici 15. maddeyi yürürlükten kaldyryyor. 13 Eylül gününden itibaren darbenin ma?durlary adliyelere suç duyurusunda bulunmu?tu. Ankara´da ise Mazlumder, Ynsan Haklary Derne?i ve Yetmez Ama Evet Platformu özel yetkili Ankara Cumhuriyet Ba?savcy Vekilli?ine suç duyurusu yapty. Ba?savcylyk 13 Eylül günü suç duyurularyna 2010/605 hazyrlyk numarasy verdi. Ba?savcylyk kaynaklary, rutin olarak yapylan bütün suç duyurularyna hazyrlyk numarasy verildi?ini, askeri darbeyi yapanlara dönük soru?turmanyn geçici 15. maddenin resmen yürürlükten kaldyrylmasyyla ba?layaca?yny belirtiyor. Bunun için de YSK´nyn referandumun resmi sonuçlaryny Resmi Gazete´de yayynlamasy gerekti?i kaydedildi. YSK´nyn sonuçlary açyklamasyndan sonra ba?savcyly?yn, darbe soru?turmasyna resmen ba?layaca?y ve Milli Güvenlik Konseyi´nin hayatta kalan üyeleri Kenan Evren, Nejat Tümer ve Tahsin ?ahinkaya´nyn ifadesine ba?vurabilece?i belirtiliyor. Ba?savcyly?yn soru?turmasy sonucunda Evren, Tümer ve ?ahinkaya hakkynda darbe yaparak demokratik düzeni ortadan kaldyrmak suçundan dava açylabilecek. ( Bugün)
Kenan Evren´le beraber 10 bin asker ve sivil de mercek altynda
23 Eylül 2010: Anayasa de?i?ikli?inin referandumla kabul edilmesine ra?men 12 Eylül darbecilerinin yargylanyp yargylanamayacaklaryna ili?kin tarty?ma sürüyor. TBMM Anayasa Komisyonu Ba?kan Vekili Ayhan Sefer Üstün ise Kenan Evren ile birlikte 12 Eylül darbesinde görev yapanlaryn tamamynyn yargylanaca?y konusunda iddialy. Üstün´ün yakla?yk 10 bin ki?iyi kapsayaca?yny tahmin etti?i yargylanacaklar listesinde Kenan Evren ve arkada?laryyla albay rütbesine kadar olan subaylar, Ba?bakan Bülend Ulusu ve Bakanlar Kurulu üyeleri, Mamak ve Diyarbakyr Cezaevi yöneticileri, Kamer Genç´in de aralarynda bulundu?u Dany?ma Meclisi üyeleri de bulunuyor. 12 Eylül darbecilerinin yargylanmasyna ili?kin hukuki inceleme halen sürüyor. Hukukçulardan bir bölümü ´zamana?ymy´ gerekçesiyle yargylamanyn mümkün olmady?yny iddia ediyor. Meclis Anayasa Komisyonu Ba?kan Vekili ve AK Parti Sakarya Milletvekili Ayhan Sefer Üstün, muhalefet ve bazy hukukçularyn aksine darbecilerin mutlaka yargylanaca?yny söylüyor. Üstün, daha da ileri giderek 12 Eylül darbesinde görev alan asker ve sivil yöneticiler için yargy yolunun açyldy?yny savunuyor. Üstün´e göre darbede fiili görev alan isimlerin hepsi ´darbecilik´ suçundan a?yrla?tyrylmy? müebbet hapis cezasyna muhatap olacak. Bu ki?iler a?yr ceza mahkemelerinde yargylanacaklar. Referandumun kabulü askerlerle beraber darbede görev yapan sivillere de yargy yolunu açyyor. Üstün, 1980´den ANAP´yn i?ba?yna geldi?i 1983 yylyna kadar kurulan hükümetlerde görev yapan ba?bakan ve Bakanlar Kurulu üyeleri ile darbecilerin atady?y belediye ba?kanlarynyn da yargylanaca?y görü?ünde. Buna göre eski Ba?bakan Bülend Ulusu ile 12 Eylül sonrasy Ere?li Belediye ba?kanly?yna atanan eski ANAP genel ba?kany Ali Talip Özdemir de yargylanacak. Ayhan Sefer Üstün, 1982 Anayasasy´ny hazyrlama görevi üstlenen Dany?ma Meclisi üyelerinin de bu kapsamda oldu?unu söyleyerek CHP Tunceli Milletvekili Kamer Genç´i de i?aret ediyor. Yargylanacaklar listesinde i?kenceleriyle ünlü olan Diyarbakyr ve Mamak cezaevi yöneticileri de bulunuyor.
Darbecilerin suçlary yyllara yayyldy zamana?ymy söz konusu olamaz
AK Partili Üstün´e göre 12 Eylül´deki suçlarla ilgili zaman i?letilmedi, aksine donduruldu. Zaman i?lemi? kabul edilse bile zamana?ymy için gerekli 30 yyllyk dilim de henüz tamamlanmy? de?il. Üstün bunu, 12 Eylül 1980´de suçlar daha yeni i?lenmeye ba?lanmy?ty. Darbecilerin eylemleri bir günde olup biten suçlar de?ildir. Yyllara yayyldy. Bunlar temadi suçlardyr. Yani devam eden suçlardyr. Suç devam ettikçe zamana?ymy da yeni tarihe göre hesaplanyr. ?eklinde açyklyyor. Bizim hukukumuzda savcylarymyz ´bu olayda zamana?ymy var´ diyerek soru?turmayy kapatamaz. diyen Üstün, bundan sonraki süreci ?öyle anlatyyor: Savcy soru?turmayy yapar, lehte aleyhte delilleri toplar, ifadeleri alyr, ´zamana?ymy hususu mahkemenin takdirinde olmak üzere´ diyerek davayy açar. Mahkemeler de zamana?ymy oldu?unu dü?ünse bile bunu ortaya çykarabilmek için bir yargylama yapmak zorundadyr. Bu açydan da bakty?ymyzda da darbecileri uzun bir yargylama süreci beklemektedir. Bundan sonra hiç kimse hukukun dy?yna çykma cesaretini ve ayrycaly?yny kendinde göremeyecektir.
(17 Eylül 2010), son güncel.: (23 Eylül 2010)
HABERLE İLGİLİ ŞİKAYET, DÜZELTME GİBİ TALEPLERİNİZİ İLETMEK İÇİN TIKLAYIN
HABERLE BAĞLANTILI OLABİLECEK LİNKLER:
Bu da 12 Eylül 2010 Darbesi: Suç duyurusu ya?yyor
12 Eylül 2010 Anayasa referandumu man?etlerimiz